రాధాస్వామి మతానికి చెందిన అత్యంత గంభీరమైన మరియు తాత్వికమైన ఈ శబ్దం (పద్యం) కాలచక్రం యొక్క అనిశ్చితిని, ఈ సంసారమనే ఊయల నుండి బయటపడే మార్గాన్ని వివరిస్తుంది.
కాలచక్ర హిందోళా (కాలమనే ఊయల) - తాత్పర్యము
చరణం 1 & 2
శబ్దం:
> कालचक्र का सहज हिंडोला, भूला अचरज न्यारा ।
> सब कोई भूले भूला चढ़कर, काल भुलावन हारा ॥
> चन्द्र सूर दोऊ गगन में भूलें, भूलें नौ लख तारे ।
> जीव जन्तु पृथ्वी में भूलें, नर पशु सकल विचारे ॥
* తాత్పర్యము: ఈ కాలచక్రం ఒక సహజమైన ఊయల వంటిది. ఇది ఎంతో ఆశ్చర్యకరమైనది. ఈ కాలమనే ఊయల ఎక్కి అందరూ తన్మయత్వంతో తమను తాము మర్చిపోతున్నారు. ఆకాశంలో సూర్యచంద్రులు, నవ లక్షల నక్షత్రాలు సైతం ఈ చక్రంలో తిరుగుతూ మైమరిచి ఉన్నాయి. భూమిపై ఉన్న మనుషులు, పశువులు, సమస్త జీవరాశి ఈ మాయా చక్రంలో పడి కొట్టుమిట్టాడుతున్నాయి.
* విశేషం: ఇక్కడ 'మర్చిపోవడం' అంటే ఆత్మ తన నిజ స్వరూపాన్ని మర్చిపోయి, జనన మరణ చక్రంలో బందీ కావడాన్ని సూచిస్తుంది.
చరణం 3 & 4
శబ్దం:
> राजा झूला रानी झूली, और प्रजा समुदाई ।
> ब्रम्हा विष्णु महेश्वर झूलें, झूली सब दुनियाई ॥
> लक्ष्मी झूली दुर्गा झूली, गायत्री महारानी ।
> देवा झूले देवी झूले, जल थल अग्नी पानी ॥
* తాత్పర్యము: కేవలం సామాన్యులే కాదు, రాజులు, రాణులు, సమస్త ప్రజలు ఈ సంసార ఊయలలో ఊగుతున్నారు. చివరికి సృష్టి, స్థితి, లయ కారకులైన బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు కూడా ఈ కాలచక్రం లోనే ఉన్నారు. లక్ష్మి, దుర్గ, గాయత్రి వంటి దేవతలు, పంచభూతాలు (గాలి, నీరు, నిప్పు, భూమి, ఆకాశం) కూడా ఈ ప్రకృతి నియమాలకు లోబడే ఉన్నాయి.
* విశేషం: ఏ శక్తీ కాలానికి అతీతం కాదని, సృష్టిలోని ప్రతి అణువు మార్పుకు లోనవుతుందని కవి స్పష్టం చేస్తున్నారు.
చరణం 5 & 6
శబ్దం:
> काल भी झूला अपने झूला, सृष्टि प्रलय कर प्यारे ।
> वह भी बचा न चक्र से अपने, झूला झूले सारे ॥
> चढ़ी पेंग तब ऊँचे आये, उतरी नीचे ठहरे ।
> कभी मिले तो जमघट देखी, विछड़ के होगये न्यारे ॥
>
* తాత్పర్యము: సృష్టిని లయం చేసే ఆ 'కాలుడు' (సమయం/మృత్యువు) కూడా తన సొంత చక్రంలోనే తిరుగుతున్నాడు. ఊయల ఊగేటప్పుడు ఒకసారి పైకి వెళ్తుంది (సుఖం/జననం), మరోసారి కిందకు దిగుతుంది (దుఃఖం/మరణం). ఈ ప్రయాణంలో కొందరు వ్యక్తులు కలుస్తారు, మరికొందరు విడిపోతారు.
* విశేషం: జీవితంలోని హెచ్చుతగ్గులను, బంధుమిత్రుల కలయికలు మరియు ఎడబాటులను ఊయల ఊపుతో పోల్చడం చాలా అద్భుతంగా ఉంది.
చరణం 7 & 8
శబ్దం:
> एक दशा में नित जो बरते, कोई नजर न आया ।
> पीर पैगम्बर कुतुब ओलिया, ऋषि मुनि बचन न पाया ॥
> पानी भया भाप की सूरत, धाया गिरि कैलासा ।
> बरफ बना धारा बह निकली, नीचे किया निवासा ॥
>
* తాత్పర్యము: ఈ ప్రపంచంలో ఎప్పుడూ ఒకే స్థితిలో ఉండేది ఏదీ నాకు కనిపించలేదు. గొప్ప యోగులు, ఋషులు, పీర్లు కూడా ఈ మార్పు నుండి తప్పించుకోలేకపోయారు. ఉదాహరణకు, నీరు ఆవిరై ఆకాశానికి (కైలాసానికి) వెళ్తుంది, అక్కడ మంచుగా మారి మళ్ళీ ప్రవాహమై కిందికి (భూమికి) చేరుతుంది.
* విశేషం: పదార్థం ఒక రూపం నుండి మరో రూపానికి మారడాన్ని (Law of Transformation) ఇక్కడ ఆధ్యాత్మికంగా వివరించారు. ఏదీ శాశ్వతం కాదు, అంతా పరివర్తన చెందుతూనే ఉంటుంది.
చరణం 9 & 10 శబ్దం:
> नीचे भी रहने नहीं पाया, फिर ऊँचे की आशा ।
> हम तो देखें खुली दृष्टि से, अचरज अजब तमासा ॥
> लकड़ी जल कर कोयला होगई, कोयला राख और माटी ।
> माटी माटी में नहीं ठहरी, बनी काठ और लाठी ॥
>
* తాత్పర్యము: నీరు కింద కూడా స్థిరంగా ఉండదు, మళ్ళీ ఆవిరై పైకి వెళ్లాలని చూస్తుంది. ఇదంతా ఒక వింతైన తమాషా లాంటిది. చెక్క కాలి బొగ్గు అవుతుంది, బొగ్గు బూడిదై మట్టిలో కలిసిపోతుంది. ఆ మట్టి నుండి మళ్ళీ చెట్టు మొలిచి కర్రగా మారుతుంది.
* విశేషం: ఈ చక్రీయ మార్పు (Cyclic change) వల్ల జీవుడు ఒక యోని నుండి మరో యోనిలోకి మారుతూనే ఉంటాడు తప్ప మోక్షం పొందలేకపోతున్నాడు.
ముఖ్య గమనిక: ఈ శబ్దంలో ఇంకా చాలా లోతైన చరణాలు ఉన్నాయి. అందులో మానవ శరీరం యొక్క విలువ, సద్గురువు (రాధాస్వామి దయాల్) ప్రాముఖ్యత మరియు ఈ కాలచక్రం నుండి విముక్తి పొందే మార్గం వివరించబడ్డాయి.
చరణం 11 & 12
శబ్దం:
> विष्टा अन्न अन्न भया विष्टा, सोई सब कोई खावे ।
> यह प्रपंच है अभ्दुत न्यारा, कोई विरला लख पावे ॥
> जाग्रत स्वप्न सुषुप्ती लीला, कभी ऐसी कभी वैसी ।
> यह सब कालबली की माया, कभी जैसी कभी तैसी ॥
>
* తాత్పర్యము: అన్నం విసర్జితం (మలం) అవుతుంది, ఆ విసర్జితమే మళ్ళీ ఎరువుగా మారి అన్నాన్ని (పంటను) ఇస్తుంది. లోకమంతా ఇదే తింటోంది. ఈ ప్రపంచం ఎంతో వింతైనది, ఈ రహస్యాన్ని ఎవరో ఒక పుణ్యాత్ముడు మాత్రమే గ్రహించగలడు. జాగ్రత్త, స్వప్న, సుషుప్తి (మెలకువ, కల, గాఢ నిద్ర) అనే మూడు అవస్థలు కూడా కాలచక్రపు మాయే.
* విశేషం: ఇక్కడ పదార్థం యొక్క పరివర్తనను మరియు మానవ స్పృహలోని మార్పులను వివరించారు. ఏదీ స్థిరంగా ఉండదు, అంతా మాయాజాలం.
చరణం 13 & 14
శబ్దం:
> पंडित कभी अनाड़ी होते, कभी अज्ञानी ज्ञानी ।
> कभी जड़ मिल जुल चेतन ठहरे, कभी चेतन जड़ जानी ॥
> समझत बने कथन नहीं आवे, मन बानी अलसानी ।
> कैसे कोई समझावे किसको, समझे कोई गुरु ज्ञानी ॥
>
* తాత్పర్యము: పండితులు ఒక్కోసారి మూర్ఖులుగా ప్రవర్తిస్తారు, అజ్ఞానులు జ్ఞానులుగా మారుతుంటారు. జడత్వం (మట్టి/శరీరం) చైతన్యంతో (ఆత్మ) కలిసినప్పుడు ప్రాణం ఉన్నట్టు కనిపిస్తుంది, చైతన్యం విడిపోతే అది జడంగా మిగిలిపోతుంది. ఈ రహస్యాన్ని మాటల్లో చెప్పడం సాధ్యం కాదు, మనస్సు మరియు వాక్కు దీనిని వివరించలేవు. గురువు ద్వారా జ్ఞానాన్ని పొందిన వాడే దీనిని అర్థం చేసుకోగలడు.
* విశేషం: ఆత్మ-అనాత్మ వివేకాన్ని మరియు సద్గురువు అవసరాన్ని ఇక్కడ నొక్కి చెప్పారు.
చరణం 15 & 16
శబ్దం:
> एक दशा में कोई न बरते, कभी बैठा कभी दौड़ा ।
> कभी थका कभी सोया लेटा, काल चक्र अति चौड़ा ॥
> झूले की है विचित्र कहानी, कथा वारता न्यारी ।
> नर को हम समझावन आये, सुने न बात हमारी ॥
>
* తాత్పర్యము: ఏ జీవి కూడా ఎప్పుడూ ఒకే స్థితిలో ఉండదు. ఒకసారి కూర్చుంటాడు, మరోసారి పరిగెడతాడు, అలిసిపోతాడు, నిద్రపోతాడు. ఈ కాలచక్రం ఎంతో విశాలమైనది. ఈ 'సంసార ఊయల' కథ చాలా వింతైనది. మేము మానవుడిని హెచ్చరించడానికి వచ్చాము, కానీ వాడు మా మాట వినడం లేదు.
* విశేషం: కాలం యొక్క అనంతమైన ప్రభావాన్ని మరియు మానవుని అజ్ఞానాన్ని కవి ఇక్కడ విచారం వ్యక్తం చేస్తున్నారు.
చరణం 17 & 18
శబ్దం:
> दुख सुख दुख सुख व्दन्द पसारा, व्दन्द से प्यार बढ़ाया ।
> द्वन्द भाव ले जगत रचाना, द्वन्द के फाँस फँसाया ॥
> मन बुध्दि और चित हंकारा, सो झूले की रसरी ।
> दो लड़ त्रयलड़ चौलड़ बन आई, जीव निबल को जकड़ी ॥
* తాత్పర్యము: ఈ లోకమంతా సుఖదుఃఖాలనే ద్వంద్వాలతో నిండి ఉంది. మానవుడు ఈ ద్వంద్వాలతోనే బంధాన్ని పెంచుకొని, వాటి ఉచ్చులో చిక్కుకుపోయాడు. మనస్సు, బుద్ధి, చిత్తము, అహంకారము అనేవి ఈ ఊయల యొక్క తాడులు. ఈ తాడులు జీవుడిని గట్టిగా బంధించి ఉంచాయి.
* విశేషం: అంతఃకరణ చతుష్టయం (మనస్సు, బుద్ధి, చిత్తం, అహంకారం) జీవుడిని సంసారంలో ఎలా బంధిస్తాయో ఇక్కడ వివరించారు.
చరణం 19 & 20 శబ్దం:
> जकड़े माया के फंदे में, रोये और चिल्लाये ।
> शोर मचाये बहु चिल्लाये, छूटन विधि नहीं पाये ॥
> तब दयाल को दाया लागी, सन्त रूप धर आया ।
> राधास्वामी अचल मुकामी, शालिग्राम कहाया ॥
>
* తాత్పర్యము: మాయాజాలంలో చిక్కుకున్న జీవుడు దుఃఖంతో రోదిస్తాడు, అరచి గీ పెడతాడు. కానీ బయటపడే మార్గం దొరకదు. అప్పుడు ఆ పరమ దయాళువుకు (దేవుడికి) కనికరం కలిగి, సన్యాసి రూపంలో (సద్గురువుగా) భూమిపైకి వచ్చాడు. ఆ అచల స్థాన నివాసి అయిన 'రాధాస్వామి'యే శాలిగ్రామ రూపంలో అవతరించారు.
* విశేషం: ఇక్కడ స్వామీజీ మహారాజ్ (రాయ్ శాలిగ్రామ్ బహదూర్) యొక్క ప్రాముఖ్యతను మరియు భగవంతుని కృపను సూచించారు.
చరణం 21 & 22
శబ్దం:
> नर शरीर में प्रगटा आकर, जीवन बहुत चिताया ।
> जो कोई जीव शरन में आया, अपना कर अपनाया ॥
> सुन फकीर यह गुरु उपदेशा, मैं भी तुझे सुनाऊँ ।
> बात जो मेरी मन से माने, इस झूले से बचाऊँ ॥
* తాత్పర్యము: మానవ రూపంలో వచ్చి జీవులను హెచ్చరించారు. ఎవరైతే ఆ గురువును శరణు వేడతారో, వారిని ఆయన అక్కున చేర్చుకుంటారు. ఓ సాధువా (ఫకీర్)! నా మాట విను, నేను చెప్పే గురు ఉపదేశాన్ని పాటిస్తే, నిన్ను ఈ జనన మరణాల ఊయల నుండి తప్పిస్తాను.
చరణం 23 & 24
శబ్దం:
> खेल खेलाऊँ सुगम सुहेला, सुरत शब्द मत गाऊँ ।
> काल हिंडोले से तू बाचे, विधि विचित्र समझाऊँ ॥
> कर सतसंग विवेक से गुरु का, गुरु दयाल हितकारी ।
> साधु बनकर साधले युक्ति, जा झूले के पारी ॥
>
* తాత్పర్యము: నేను నీకు ఎంతో సులభమైన మార్గాన్ని చూపిస్తాను. 'సురత్-శబ్ద' యోగ మార్గాన్ని అనుసరించు. కాలచక్రం నుండి బయటపడే వింతైన పద్ధతిని వివరిస్తాను. వివేకంతో సత్సంగం చెయ్యి, ఆ దయాళువైన గురువు నీ మేలు కోరేవాడే. సరైన పద్ధతిని నేర్చుకొని ఈ ఊయల అవతలి ఒడ్డుకు (మోక్షానికి) చేరుకో.
* విశేషం: 'సురత్-శబ్ద యోగం' అనేది రాధాస్వామి మార్గంలోని ప్రధాన సాధన.
చరణం 25 & 26
> శబ్దం:
> नर शरीर मुर दुर्लभ पाया, सतसंगत में आया ।
> तेरा दाँव पड़ा है पूरा, सोच समझ तज माया ॥
> अब की चूक मौज न ऐसी, त्याग काल की आसा ।
> आज का साधन आज ही करले, कल को होगा उदासा ॥
>
* తాత్పర్యము: ఎంతో కష్టపడితే లభించే ఈ మానవ జన్మ ఇప్పుడు నీకు దొరికింది, సత్సంగం కూడా లభించింది. నీ అదృష్టం పండింది, ఆలోచించి మాయను వదిలిపెట్టు. ఈసారి అవకాశాన్ని చేజార్చుకుంటే మళ్ళీ ఇలాంటి అదృష్టం రాదు. రేపటి కోసం చూడకు, ఇప్పుడే సాధన మొదలుపెట్టు.
చరణం 27 & 28 (ముగింపు)
శబ్దం:
> बार बार नहीं अवसर प्रानी, काल महा दुखदाई ।
> जो कोई करे काल की आसा, सों पाछे पछताई ॥
> राधास्वामी दया के सागर, तेरे कारन आये ।
> सीस चरन में उनके झुकाकर, अपना काज बनाये ॥
> गधासामी राधास्वामी, राधास्वामी गाना ।
> मन बच कर्म से भक्ति कमाना, झूले बाहर आना ॥
>
* తాత్పర్యము: ఈ అవకాశం మళ్ళీ మళ్ళీ రాదు. కాలం చాలా దుఃఖదాయకమైనది, ఈ మాయా లోకంపై ఆశ పెంచుకున్న వారు చివరకు పశ్చాత్తాపపడతారు. దయా సముద్రుడైన రాధాస్వామి నీ కోసమే వచ్చారు. ఆయన చరణాలకు శిరసు వంచి నీ జన్మను ధన్యం చేసుకో. మనసా, వాచా, కర్మణా రాధాస్వామి నామస్మరణ చేస్తూ భక్తితో ఈ కాలచక్రం నుండి బయటపడు.
ఈ శబ్దము మానవుడిని మేల్కొలిపి, ఆధ్యాత్మిక సాధన వైపు మళ్ళించడానికి రాధాస్వామి దయాళ్ అందించిన గొప్ప సందేశం.
